"Бунёдкор" билан биринчи марта Фарғонага келганимда юрагим тўхтаб қолишига сал қолганди" - Юрий Саркисян билан катта интервью

“Нефтчи” жамоаси матбуот хизмати томонидан клубининг собиқ бош мураббийи, афсонавий Юрий Вазгенович Саркисян билан катта ва самимий интервю ташкил этилди.

Мазкур суҳбат давомида тажрибали мутахассис “Нефтчи”даги унутилмас хотиралари, чемпионлик даврлари, жамоа билан боғлиқ қизиқарли воқеалар ҳамда қўл остида тарбияланган энг иқтидорли футболчилар ҳақида фикрларини билдириб ўтди.

Шунингдек, мураббий клуб тарихидаги ёрқин саҳифалар, футболчиларга бўлган муносабати ва “Нефтчи” унинг ҳаётида қандай ўрин тутиши ҳақида ҳам самимий хотиралари билан бўлишди.

- Сиз учун “Нефтчи” жамоами ёки оила?

- “Нефтчи” бу менинг ҳаётим. Бошқа айтарли гапим йўқ. Ҳаётимда нималарга эришган бўлсам, футболчи ёки мураббийми — барчаси “Нефтчи” туфайли. 1979-йилда мени “Пахтакор”га таклиф қилишган. Ўша пайтда бўлажак турмуш ўртоғимнинг уйига бориб: “Агар менга турмушга чиқсанг Фарғонада қоламан, бўлмаса Тошкентга кетаман”, — дегандим. Ўша пайтда менга марказдан 3 хонали квартира ва янги “Жигули” автомашинаси таклиф қилишган. Советлар даврида бу жуда салобатли таклиф эди. Шунда келиннинг онаси: “Юрий, сиз улғайган йигитсиз, қизимдан 14 ёш каттасиз, у эса ҳали мактабда ўқийди”, — деди. Мен эса: “Кечирасиз-у, қизингизга бир йилдан бери меҳр қўйганман, у менга жуда ёқади”, — дедим. Онаси: “Йўқ, йўқ, хафа бўлманг, пойтахтга бориб яшайверинг”, — деди. Мен ортимга ўгирилиб эшик томонга қайтаётганимда у югуриб келиб мени маҳкам қучоқлади-да: “Юра, ҳеч кимга қулоқ солманг, сиз менга ҳам жуда ёқасиз, кетманг илтимос, мен сизга турмушга чиқишга розиман”, — деди. Шунда мен айёрлик ишлатиб, тобим қочиб қолди деб шифохонага ётгандим. Раҳматли Идгай Тазетдинов менга қўнғироқ қилиб: “Биз сени кутмоқдамиз, ҳозир эса ўйинга чиқиб кетяпмиз, қайтганимизда сен билан гаплашиб оламиз”, — деди. Шундан кейин улар ўйинга парвоз қилишди ва уларнинг самолёти авиация ҳалокатига учради. Аёлим ўшанда менинг ҳаётимни сақлаб қолди. Шу боис 47 йилдан буён уни қўлларимда кўтариб юраман (кулади).

- Фаолиятингиздаги энг бахтли дақиқалар?

- Мен учун ҳар кун, ҳар йил бахтли бўлган. “Нефтчи”ни 1986-йилда қабул қилиб олганимда Обком биринчи секретари айтдики: 1962-йилдан 1986-йилгача 18 марта бош мураббийни алмаштирганмиз. Устозингиз Евгений Валицкий бир марта медалга эга бўлган. Агар сиз бронза медали учун курашишга кўнсангиз, мен сизни ҳозироқ бош мураббий этиб тайинлайман.

Мен унгача Москвадаги мураббийлар олий мактабини тамомлаб келган эдим ва розилигимни билдирдим. Аммо менинг ҳам илтимосим бор, дедим. Бир йил давомида менинг ишларимга ҳеч ким аралашмасликларини сўрадим. Яъни, кимни ишга жойлаш, кимни ишдан бўшатиш, кимни мукофотлаш, кимни жазолаш. Ёрдам керак бўлса, ўзим мурожаат қиламан. Лекин менинг ишларимга ҳалақит беришмасин. Мавсум тугагач, ҳеч бўлмаганда бронза медалини ютиб олмасам, келиб узримни сўраб “Нефтчи”дан кетаман, дедим. Биринчи секретар яхши инсон эди ва йиғилганларга: “Эшитдингларми?” деди. Ҳамма “ҳа” деб рози бўлди. “Энди бориб ишга киришинглар”, деди у.
Кейин мени жамоага таништиришиб: “Юрий Саркисянни танийсизлар, у машҳур футболчи бўлган. Москвада мураббийлар олий мактабини тамомлади ва биз уни “Нефтчи” бош мураббийи этиб тайинладик. У медаллар учун курашишга рози бўлди”, дейишди. Ҳамма қарсак чалганида мен уларга: “Раҳмат, лекин қарсак чалишга ҳали эрта. Эртага соат 12:00 да янги мавсум учун тайёргарлик режаларини тақдим этаман”, дедим.
Суҳбатимиздан сўнг эртаси куниёқ 1987-йил мавсуми учун тайёргарлик ишларига киришдик. 1987, 1988, 1989 ва 1990-йилларда биринчи ўринни эгалладик. Шунақа тартиб-интизом ўрнатдимки, эшигимни тақиллатишга чўчишарди. Хуллас, биринчи лига чемпионатига чиқдик. Унда собиқ иттифоқнинг барча пойтахт жамоалари ўйнарди: “Даугава” (Рига), “Жалгирис” (Вилнюс), “Калев” (Таллин), “Нистру” (Кишинёв), “Қайрат” (Олма-Ота), “Динамо” (Минск), “Нефтчи” (Боку).

Биринчи секретар мени чақириб: “Юрий Вазгенович, биринчи лигада 22 та жамоанинг 6 таси мусобақани тарк этаркан. Ҳеч бўлмаганда 16-ўринни эгалланглар, мусобақада яна бир йилга ушланиб қолайлик”, деди. Мен унга: “Яхши, ҳаракат қилиб кўраман”, дедим. Аммо биз ўшанда 7-ўринни эгалладик ва шу билан Совет Иттифоқи ҳам тарқалиб кетди. 1992-йилда эса Ўзбекистон чемпионати бошланди. Биз 1992–1995-йиллар давомида Ўзбекистон чемпиони бўлдик.

Бир танишим ўшанда: “Юра ака, менга айтишдики, Саркисяннинг барча рекордларини янгилашимиз керак”, деди. Мен унга жавобан: “Миллион долларга баҳслашайлик, менинг рекордларимни янгилай олмайсизлар”, дедим. У мендан: “Ўзбекистон чемпионати қачон бошланган?” деб сўради. - 1992-йилда. Биз 20-асрнинг биринчи чемпиони ва 2001-йилда ҳам 21-асрнинг биринчи чемпиони бўлдик. Менинг рекордларимни янгилаш учун сизларга 100 йилдан кўпроқ ишлашга тўғри келади, дедим.

- Қайси жамоага қарши ғалаба юрагингизда абадий қолган?

- Гуус Ҳиддинк бошқарувидаги “Зенит” (Ленинград) чемпион мақомида Дубайга келган эди ва биз билан ўртоқлик учрашуви ўтказган. Ўйин тугашига 10 дақиқача қолганда улар 1:0 ҳисобида ютқазаётган эди. Ҳиддинкнинг жаҳли чиқиб шогирдларига бақирди: - Кимга ютқазяпсизлар? Бу Ўзбекистон пойтахти жамоаси эмас. Ўзбек қишлоғининг жамоаси Россия чемпионини ютяпти, деди. Қарашсаки, бақир-чақир қилгани билан ўйин вақти тугаяпти. Шунда бизникилар: - Бақирсанг ҳам, бақирмасанг ҳам “Нефтчи” ютади (“Кричи, не кричи победит “Нефтчи”), деб жавоб қайтаришди (кулади).

- Сиз учун нима муҳим? Совринларми ёки сиз тарбиялаган футболчиларми?

- Асосийси, биз чемпион бўлганимиздир. Ўйинчиларни ўзим тарбиялаганман. Улар доим менинг кўрсатмаларим бўйича иш олиб боришган ва мен барчасини кузатиб борардим.

- Футболчиларни майдонга чиқишидан аввал қандай сўзлар билан руҳлантирар эдингиз?

- Ҳар доим айтганман: ҳар бир жамоа рақибларининг услубига қараб ўйнайди. Шунинг учун шундай ўйнашимиз керакки, рақибларимиз бундай ўйнашларига йўл қўймаслигимизни тушуниб етишлари керак. Ўйин ҳисоби борасида ҳеч қачон тахминлар қилмаганман. Сўрашса, фақат ўйиндан кейин ҳисобни айтишим мумкин, дердим. Москвада икки йиллик ўқиш давомида ажойиб мураббий Валерий Лобановский билан танишганман. Киевнинг “Динамо”си Москвага чемпионат ўйинига келганда ўйин олдидан бориб у билан танишганман. Валерий Васильевич менга кўп нарсани айтган, улардан бири эса: ўйинчилар қанчалик буюк бўлмасин, агар тартиб-интизом бўлмаса натижа ҳам бўлмайди. Шунинг учун ишингни шундан бошлашинг керак, деган. Мен унинг насиҳатларига амал қилиб ишни шундан бошлаганман. Биринчи навбатда менда шунақа тартиб-интизом ўрнатилган. Шунинг учун эшигимни тақиллатишдан қўрқишар ва ўзим чақирмасам олдимга киришга жур’ат этишмасди.

- Сизда яна имконият бўлганда мураббий сифатида “Нефтчи”ни танлаган бўлармидингиз?

- “Нефтчи”дан кетганимдан кейин кўп асабийлашганим учун тобим қочиб қолди. “Бунёдкор” билан биринчи марта Фарғонага келганимда юрагим тўхтаб қолишига сал қолганди. Шундан кейин Фарғонага боролмайман. Ҳаттоки, охирги ўйинга вилоят ҳокими таклиф қилганда ҳам: “Сиз ҳурматли инсонсиз. Жамоа учун ҳамма шароитларни беряпсиз. Лекин мен ўзимни яхши ҳис этмаяпман”, дедим. Ўзи Фарғонадан кетганимга 12 йилдан ошди ва ўшандан кейин доимо юрак хуружи билан курашиб келяпман ва қачон тугашимни ҳам билмайман. Мутахассисларнинг гапларига кўра бунинг давоси йўқ эмиш. Ўйинларга келсак, уларнинг кўп қисмини кўриб бораман. Айниқса, менга қадрдон бўлган “Нефтчи”нинг ҳамма ўйинларини телевизор орқали кузатиб бораман.

- Стадионга келган мухлислар ва уларни қўллаб-қувватлашлари ҳақида эслаб ўтсангиз.

- Жамоамиз билан ўйинга бир соат қолганда стадионга етиб келардик. Ўшанда эътибор берганман, стадионга киролмаган одамлар чинорлар устида ўтиришарди. Кейинчалик бизни доимо қизғин қўллаб-қувватлаб келганликлари учун мен фан клуб аъзоларига кириб, жойлашиб олишлари учун алоҳида секторга бепул абонемент қилиб берардим.

- Мухлислар орасида сиз яхши билганлари ҳам кўп бўлган.

- Исмлари эсимда йўқ-у, лекин юзларидан танийман. Одамлар ҳақида салбий гапирмайман. Фақат илиқ фикрда бўламан. Чунки бу инсонлар жамоа учун борини бериб мухлислик қилишган. Фахрий муҳлис сифатида Омон Булбул ёдимда қолган.

- Энг қийин чемпионлик қайси йили қўлга киритилган?

- Бунга унча эътибор бермаганман. Биз шунчаки жанг қилиб курашганмиз. Аслида мен беш марта эмас, тўққиз марта биринчи ўринни эгаллаганман. Советлар даврида тўрт марта биринчи ўрин ва мустақиллик даврида беш марта биринчи ўринни олганман. Кейин тўққиз марта иккинчи ўрин ва бир марта учинчи ўринни ютганман.

- Фараз қилинг, агар “Нефтчи” клуби инсон бўлганда сиз унга нима деган бўлардингиз?

- Унга: “Яхши инсонсан”, дердим (кулади). “Нефтчи” бу менинг ҳаётим. Дунёда узоқ ишлаган иккита мураббий бўлган. Биринчиси футбол ватани Англияда “Манчестер Юнайтед”ни 27 йил шуғуллантирган Алекс Фергюссон бўлса, иккинчиси мен эдим. Икковимиз ҳам бир пайтда жамоадан кетганмиз. Энг қизиғи, мен қандай кетганман. Алекс Фергюссон 1-июлда кетган бўлса, мен 15-июлда. Ўшанда: “Юрий Вазгенович, нима учун жамоадан кетдингиз?” деб сўрашганда, ҳоким айтдики: “Фергюссон хафа бўлади. У кетди, сиз ҳам кетишингиз керак. Бирга 27 йил ишлаб қўйдиларинг”, деган (кулади).

- Сиз учун бахт бу нима?

- Бахт — бу ғалаба.

- Сизни футболдан бошқа нима бахтли қила олади?

- Аёлим ва болаларим.

- Сизда қайсидир ғалабадан сўнг кўз ёшлар бўлганми?

- Бундайларни эслолмайман. Мен умуман йиғламаганман. Футбол халқники. Хурсанд бўламизки, халқ футболни томоша қилгани келиб баҳраманд бўлади.

- “Нефтчи”дек буюк клуб учун нимани мерос қилиб қолдирдим, дея оласиз?

- “Нефтчи” учун кўплаб медаллар қолдирдим. Дунёда ҳали бирорта мураббий битта жамоага шунча медал қолдирмади.

- Шогирдларингиз ичида энг яхши уч футболчини санаб бера оласизми?

- Биринчи бўлиб Россияда Лебедевни топдим. У ўйнаётган жамоа мураббийи Москвада мен билан бирга таҳсил олган эди ва унинг Киров шаҳри жамоаси қишда тайёргарлик кўриш учун Фарғонага келганда мен уларни Қиргулидаги базамизга жойлаштирдим. Ёзда эса биз шуғулланиш учун уларнинг Киров ўрмонларида жойлашган базасига борардик. Ўшанда мураббийдан сўрадим: “Лебедев қаердан келган?” десам: “У ҳарбий хизматни ўтамоқда. Набережние Челнидан келган”, деди. “У билан гаплашсам бўладими?” деб сўрадим. “Майли, гаплашинглар”, деди мураббий. Шунда Лебедев олдига бориб: “Серёга, менга жуда ёқиб қолдинг, сени Ўзбекистонга таклиф қилмоқчиман. Келиб ажойиб мамлакатни ва Фарғона жамоасини кўргин”, дедим. “Ўйлаб кўрсам бўладими?” деди у. “Майли, ўйлаб кўр, биз ҳали шу ердамиз, лекин келсанг яхши бўларди”, дедим. Кейин кириб келиб: “Мен розиман”, деди (кулади). Шундай қилиб, мен уни олиб кетдим. Кейинчалик у жаҳон терма жамоасида ҳам ўйнашга муваффақ бўлди.

Иккинчиси Акмал Холматов. У ҳам менга жуда ёққанди. Унинг тоғаси ўша пайтда Фарғонада ишларди ва бир куни менинг ёнимга келиб: “Жияним бор, яхши футболчи”, деди. Акмални кўрганимда қарасам пастгина бўйли бола экан. Мен унга қарата: “Шу болакай футболчими?” деб сўрадим. “Ҳа, футболчи, бир кўрингчи”, деди тоғаси. “Майли, эртага келсин, ҳозир икки томонлама ўйин ўтказяпмиз”, дедим. Эртаси куни келганида қарасам, шунақа ўйнаб кетдики... кейинчалик у ҳам чемпион бўлди. Учинчиси эса менда ўйнаган ажойиб ўйинчи Сергей Завалнюк. У олифтароқ йигит эди.

- Агар футбол бўлмаганда қайси соҳани танлаган бўлардингиз?

- Арманистон ёшлар терма жамоасида ўйнаган пайтимда Москвада турнир ўтаётган эди. 1967-йил эди, ўшанда. У ерда Олмалиқ жамоаси мураббийи ёнимга келиб: “Сен менга ёқиб қолдинг. Бундай футболчини ҳали кўрмаганман. Ўзбекистонга келсанг ажойиб мамлакат, сенга ёқиб қолиши аниқ”, деди. Ўшанда мен Ереванда яшардим ва уйга қайтиб ота-онам билан гаплашиб кўндирдим ва шундан сўнг 1968-1969-йилларда Олмалиқда фаолият юритдим.

Кейин отам менга қўнғироқ қилиб: “Бўлар энди футболни йиғиштир, институтга ўқишга кириб маълумотли бўлишинг керак”, деди. Отамнинг насиҳатларини инобатга олиб жамоа билан ҳисоб-китоб қилдим ва Тошкент аэропортидан Ереванга қайтаётганимда ёнимга бир одам келиб: “Кечирасиз, сиз Юрий Саркисянмисиз?” деди. “Сиз ўзингиз кимсиз?” деб сўрадим ундан. “Мен Термиз жамоаси мураббийи Тихонов Виктор Михайловичман”, деди.

Мен унга: “Виктор Михайлович, мен футболни ташладим”, деб жавоб қайтардим. “Нима деяпсан, ҳозир бунақа футболчилар йўқ. Қандай қилиб футболни ташлашга журъат этдинг?” деди. “Мен хўжайин эмасман. Уйда отам хўжайин. Футболни ташлаб ўқишга кириб, илм олишинг керак, деб насиҳат берди”, дедим.

Шунда у менга: “Юра, бизда Давлат педагогика институти бор, ўша ерда ўқийсан”, деди. “Мен қандай қилиб ўқийман? Ахир бир ой уйда бўлиб, бир ой сафарда юраман-ку”, дедим. У пайтда собиқ иттифоқ бўйлаб сафарга чиқардик. Шунда у менга: “Юра, адресингни ташлаб кет, мен унгача бирор нарса ўйлаб топаман. Сен менга жуда хуш келдинг”, деди. Янги йил арафасида эса хат келди: “Қадрдон Юра, 5-январда сени Термизда кутаман. Обкомда гаплашиб олдим, сен имтиҳонсиз ўқишга кирасан ва график асосида ўқийсан”, деб ёзибди. Яна ота-онамни кўндиришга тўғри келди ва 1970-йилдан 1975-йилгача Термизда ўйнаб эркин график асосида ўқишни битирдим.

Олийгоҳни тамомлаганимдан кейин менда бешта таклиф бор эди: Уляновск, Челябинск, Толятти, Қарағанда ва Фарғона. Ўша пайтга келиб менга Ўзбекистон ёқиб қолган эди. Ҳар куни палов ердим (кулади). Шунда мен бу ердан кетмайман дедим-да, Фарғонага йўл олиб, кейинчалик бир умрга шу ерда қолдим.

- Вадим Абрамов ҳам шогирдингиз эдими?

- Уни 1990-йилда қабул қилганман. Тўққиз йил давомида менда маъмур лавозимида ишлади. Бизда Михаил Мартазаров деган йигит ҳам маъмур бўлиб ишлаб юрарди. Миша ёнимга келиб: “Яхши бир армани йигит бор, жуда чаққон. Ишга олсак бизга анча ёрдами тегади”, деди. “Яхши, чақирилар, келсин, гаплашиб оламиз”, дедим. Вадим Абрамов келди, у билан гаплашдик ва уни ишга олдик. 1990-йилдан 1999-йилгача бизда ишлади.

- Футбол билан хайрлашиш ҳақида ўйлаб кўрганмисиз?

- Асло ўйламаганман. Чунки футболсиз ақлдан озаман. Футболсиз яшай олмайман.

- “Нефтчи” жамоаси мухлисларига айтар гапларингиз бордир?

- Жонкуяр мухлислар ҳанузгача қалбимда. Уларнинг мухлислик қилишлари эсимда. Улар Фарғонага вилоятлардан келишарди, овқатланишарди, кейин футболга кириш учун навбатда туриб чипта олишарди. Ўша пайтда мухлислар жуда ашаддий бўлган. Мен ҳар доим уларни ҳурмат қилиб келаман. Бирор марта ўзим тўғримда мухлислардан салбий фикр эшитмаганман. Шунинг учун мухлисларимиз — бу ўша-ўша мухлислар.